काठमाडौं  । हामीले जबसम्म उत्पादन तथा उत्पादकत्व वृद्धि गर्न सक्दैनौं तबसम्म यो उद्योगको योगदान जीडीपी र रोजगारीमा हुँदैन । रोजगारी र उत्पादनमाउद्यमशीलताबाट मात्रै सम्भव छ । उद्योग र उद्यमशीलताको लागि धेरै कठिन छ, त्यति सजिलो छैन । किन कि हामीले विश्वबजारसँग प्रतिस्पर्धा गर्नुपर्ने छ ।

लागत, कस्टअफ प्रोडक्ट धेरै हिसाबले कुरा गर्दा हामी त्यो प्रतिस्पर्धामा छौं तर त्यसमा सर्वश्रेष्ठ हुन सकिराखेका छैनौं । मैले भन्दै आएको पुल बनाउन, बाटो बनाउन र रेल चलाउन सकिन्छ, घर बनाउन सकिन्छ तर उद्योग खोल्न त्यति सजिलो छैन । उद्योग खोल्न सकिन्छ तर त्यसलाई सञ्चालन गर्ने ठाउँमा अनेकौं जोखिमहरु छन् ।

ती सबैको सामना गरेर मात्रै मुनाफा लिनुपर्ने हुन्छ । त्यसैले उद्योग, उद्यमशीलतामा आइपर्ने यति धेरै जोखिमकाबीचमा हामीले त्यसलाई सुरु गर्नुपर्ने छ । त्यसका लागि राज्यको नीति आवश्यक छ । एउटा व्यवसायीले राज्यसँग नीतिगत रुपमा पोलिसीमा सहुलियत खोजेको हुन्छ । यो कार्यकाल सुरु गर्दैगर्दा मैले नेपालका सबै निजी क्षेत्रका छाता संस्था र वस्तुगत संस्थाहरुलाई मन्त्रालयमा बोलाएर कार्ययोजना बनाएको थिएँ । उहाँहरु सबैको सहकार्य र अमूल्य सुझावमा कार्ययोजना बनाइएको थियो ।

आथिर्क वर्ष २०८२÷८३ बजेट हामीले पारित गरेका छौं । कूल बिनियोजित बजेटको ०.५ प्रतिशत मात्रै उद्योग क्षेत्रमा बजेट परेको छ । हामीले यति धेरै उद्योगहरु बनाउनुपर्ने छ, उद्यमशीलतामा सामेल हुनुपर्ने छ, रोजगारी सिर्जना गर्नुपर्ने छ तर बजेट चाहीँ हामीसँग गत चालु वर्ष ०.४ थियो, यसपालि ०.४ लाई बढाएर ०.५ बनाएका छौं तर त्यो पर्याप्त होइन । हामीले के मा जोड गरिराखेका छौं भने बजेटको आकारमा होइन नीतिमा सहुलियत दियौं ।

बजेट त निजी क्षेत्र र वित्तीय क्षत्रसँग छ, त्यो बजेटलाई लगानीमैत्री वातावरण बनाएर बाहिर ल्याएर उत्पादनमा जोड्नुपर्ने छ । त्यसको लागि नीतिमा जहाँ समस्या छ त्यसलाई फुकाउन जरुरी छ । भर्खरै सावर्जनिक बजेटलाई अर्थमन्त्रीले पढ्दै गर्दा झण्डै ३१ वटा उद्योग वाणिज्य तथा आपूर्ति मन्त्रालयका विषयहरु समेट्नुभएको छ । विनियोजित ऐनले कानुनको काम गर्छ । त्यसभित्र हामीले आजको नेपाली बजारलाई चलायमान बनाउन ती सहायक बन्ने छन् । पुँजी र प्रविधिको अभावले उत्पादन रोकिएको होइन । त्यो खालको वातावरण बनाउन नसकेर हो ।

उद्योग वाणिज्य तथा आपूर्तिमन्त्रालयले सुरु गरेको मन्त्रालय सुधार कार्ययोजनाको एउटा स्लोगन थियोे, ‘मन्दीबाट हामी समृद्धिको यात्रा तय गर्दछौं ।’ तर, त्यो वातावरण नेपालका उद्योगीहरुको मोडललाई उठाउनुपर्ने छ । त्यो पुँजी, प्रविधि, रोजगारी र उद्यमशीलता हो । त्यसकारण त्यसलाई उठाउन यो बीचमा केही कामहरु भएका छन् । नेपालको अर्थतन्त्रलाई कसरी सुधार गर्न सकिन्छ । उच्चस्तरीय कार्यदलमा हामीले सामेल ग¥र्यौं, नीतिगत सुधारका पहल ग¥र्यांै. ।

बजेट, नीति र कार्यक्रमबाट ती कुराहरुलाई सम्बोधन ग¥र्यौं । त्यसबाट एउटा विश्वास पैदा भएको छ । त्यसका लागि अझै थुप्रै चुनौती र जटिलताहरु छन् त्यसलाई हामी पन्छाउँछौं । त्यसको माध्यमबाट नेपाली पुँजीबजारलाई गतिशील र चलायमान बनाएर छाड्छौं । तपाईंहरुकै सहयोगमा सँगसँगै सहकार्य गरेर यात्रा अगाडि बढाउन चाहन्छौं । हिजो निजी क्षेत्रलाई सरकारले र सरकारलाई निजी क्षेत्रले अलि विरोधीजस्तो ठान्ने, देख्ने गरेको कुराहरु आइरहेका थिए ।

राजनीतिक नेतृत्वलाई जलेको रुपमा देख्ने, उद्योगी व्यवसायीहरुलाई दलाल र विचौलियाको रुपमा देख्ने प्रवृत्तिहरु छँदैछन् तर त्यसलाई हामी पन्छाउन चाहन्छौं । दृढ संकल्पकासाथ अगाडि बढाउँछौं, त्यसको एउटा नमुना यो कार्यक्रम पनि हो । नेपाली बजारले उत्पादन गरेको उत्पादनलाई विश्वबजारमा पुउँछौं । नेपालका उद्योगहरुलाई आज जसरी प्रोत्साहित गर्ने कुरा छ । नेपालमा उत्पादित वस्तुहरु निर्यात् गरिरहँदा धेरै चुनौतिहरु छन् । छिमेकी मुलुक भारतसँग सठिफिकेसनको समस्या छ ।

उत्पादन भइरहँदा निर्यात गर्न जसरी सहजीकरण गर्नुपर्ने हो त्यो हुन सकेको छैन । त्यसको लागि नेपालको एनएसलाई त्यो तहको सेन्टर कायम गर्न चाहन्छौं । अबका दिनमा वस्तु भित्रिने कुरामा पनि अलि सोच्छौं । नेपाली वस्तु निर्यात गर्दा हढल्स आउँछ भने त्यसमा कुटनीतिक छलफल गर्छौं । त्यसको लागि हाम्रो एनएक्सलाई त्यो लेभलमा प¥याउँछौं । यो मन्त्रालयको विशेष प्राथमिकतामा राखेका छौं ।

भन्सारको कुरा गर्दा हामीसँग ल्याब, प्रविधि र अभावहरु, त्यो खालको जनशक्तिको अभाव छ । अब नेपालमा आयातित वस्तुका बारेमा अत्यन्त गम्भीरताका साथ यी प्रक्रियाहरु पु¥याउँछौं । त्यसका लागि हामी निजी क्षेत्रसँग सहकार्य गर्न चाहन्छौं । हामी अहिले आत्मनिर्भरताको यात्रामा छांैं । पछिल्लो तथ्यङ्कले आयात घटेको र निर्यात केही बढेको अवस्था छ । तर, त्यसलाई स्वकार गरेर चर्चा गर्न तयार छैनौं । जसले गरेको उसैले त्यसको चर्चा गर्नुपर्ने अवस्था छ ।

तर, तपाईं व्यवसायीहरुले हामीले निर्यात बढायौं भन्ने हिम्मत किन राख्नुहुन्न ? बढाउँदै छौं भन्ने आँट किन गर्न सक्नुभएको छैन ? तपाईंहरुको उत्पादन बढेरै निर्यात बढेको होला नि ? त्यो कुरा किन आजका मिडियाहरुमा आउँदैनन् । मूल्यवृद्धि त्यसका धेरै प्रचारहरु हुन्छन् तर मूल्य घट्दा कसैले एक अक्षर लेख्दैन । यसबारेमा डियाहरुका कमल किन चल्दैनन् ? उद्योगीहरुले ती कुराहरुलाई किन भन्दैनन् ? सबै हामीले गरिदिनुपर्ने अनि हामीले भन्नुपर्ने अवस्था छ । चुनौतिलाई अवसर बदल्न मिडिहरुले पनि लेख्नुप¥यो ।

प्रतिकूलतालाई अनुकूलतामा बदल्न सबैले सहकार्य गरेर कसरी अगाडि जाने सकिन्छ ? बजारलाई कसरी अगाडि बढाउन सकिन्छ । हामीले उद्योगीको पक्षमा बोल्दा प्रहार हुने तर उद्योगीहरुले एकले अर्कोलाई प्रतिस्पर्धी देख्ने यी खालका समस्याहरु छन् ।
पछिल्लो पटक दैलेखको एउटा नयाँ आशाले आज दुनियाँभर चर्चा पाएको छ । त्यो उत्पादन परीक्षणलाई हामी चाँडै सुरु गर्न गइरहेका छौं । हिजो जुन प्रतिकूलतामा त्यो निर्णय भएको थियो, आज त्यसले एउटा आशा जगाएको छ । दैलेख जस्तै एभरेष्ट फाइबर सिमेन्ट बोर्ड र यसपछिका उद्योगहरुमा पनि नेपालका बोल्ड उद्योगहरु जसले संस्थाका रुपमा राज्यलाई गिज्याइराखे । एक वर्षभित्र तपाईंहरुसँग सहकार्य गरेर तपाईंहरुलाई नै जिम्मा दिन तयार छौं । त्यसका धेरै प्रक्रियाहरु अगाडि बढिसकेका छन् ।

जनकपुर चुरोट कारखाना, उदयपुर सिमेन्ट उद्योग, हेटौंडा सिमेन्ट उद्योग, गोरखकाली टायर उद्योग त्यसैगरी कृषि औजार, धागो उद्योग, कपडा उद्योगलगायत थुप्रै बन्द रहेका उद्योगहरु सञ्चालन गर्नको लागि प्रक्रिया अगाडि बढिसकेको छ । ती बन्द उद्योगहरु छिट्टै नै निजी क्षेत्रलाई जिम्मा दिँदैछौं । फलाम खानी सञ्चालन गर्दै छौं । त्यसबाट नेपाल स्टिल खानीमा आत्मनिर्भर बन्दै छ । केही प्रक्रियाहरु अगाडि बढिसकेका केसानातिन अल्झन्हरु छन् त्यसलाई उच्च प्राथमिकतामा राखेर अगाडि बढिरहेका छौं । त्यसपछि हामी सिमेन्टि, फलाम र पेट्रोलियम पदार्थमा आत्मनिर्भर भयौं भने आजको नेपालको आयात र निर्यातबीचको जुन धेरै ठूलो खाडल छ । त्यसलाई हामी चाँडै पूर्ताल गर्ने छौं । २०२६ सम्ममा उद्योग सञ्चालनको आधारशीला तयार गर्ने छौं । त्यसमा पनि हामी तपाईंँहरुसँग सहकार्य गर्ने छौं ।

हामीले हाम्रै स्रोत, साधन र पौरखमा नयाँ नेपालको सपना देखिरहेका छौं । नेपाल गरीव छ त्यसकारण हामीले यति सहयोग ग¥र्यौं, उति ग¥र्यौं भन्नेहरुको लागि त्यो कुरा छोडिसकेका छौं । जहाँ टेकेर जे गर्दै छौं त्यहाँबाट जम्प गरेर नयाँ बाटो निर्माण गर्ने छौं । निजी क्षेत्रसँग जो भाव राज्यले खोजिरहेको छ । ‘निजी क्षेत्र भनेको सरकार हो, सरकार मेरो हो’ भन्ने बोध गराउनको लागि अगाडि बढ्ने छौं । यद्यपि त्यसभित्र धेरै चुनौती र जटिलताहरु छन् । त्यसको लागि साझा सहकार्य, निष्कर्ष र मान्यताबाट अगाडि बढाउने छांै । नेपाली उत्पादनको पहिलो बजार भनेको मोडेस्टिक बजार हो त्यसलाई पनि सुनिश्चित गर्ने छौं ।

जसले कागज उत्पादन गरिराखेको छ भने आयातलाई हामी रोक्छौं । सरकारको निकायबाट त्यसको सुनिश्चितता गर्दछौं । हामीले स्वदेशी उत्पादन उपभोगको कार्यनीति तयार गरेका छौं । हामी संघीय, प्रदेशदेखि स्थानीय तहसम्म तीनै तहका सरकारमा नेपाली उत्पादनलाई माया गर्ने नीति बनाउँछौं । नेपाली उत्पादनलाई रहर लाग्दो, भरपर्दो र विश्वास दिलाउने वातावरण हामी बनाउँछौं । ता कि नेपाली उत्पादन विश्वबजारसँग प्रतिस्पर्धा गर्न लायक होस् । त्यसका लागि थुप्रै बहस, छलफल र पैरवी गरेरसाझा निष्कर्ष निकाल्ने छौं । अहिले निराशाको बीचमा आशाको दियो बल्दै छ । नेपालीहरु बीचको ब्याप्त निराशालाई हामीले केही न केही गरेर देखाएर त्यसभित्र सम्भावना खोजिरहेका छौं । (भण्डारी, उद्योग वाणिज्य तथा आपूर्तिमन्त्री हुनुहुन्छ)