(रिता बोलखे/नेपाल न्यूज बैंक)

काठमाडौं । ललितपुर गोदावरी नगरपालिका–६ बडीखेलका ६० वर्षीय पुर्णबहादुर पहरीलाई पुख्र्यौली पेशा लोप हुने चिन्ताले सताउन थालेको छ । कारण हो, पेशाप्रति नयाँ पुस्ताको कम आकर्षण ।

बाँसका सामाग्री उत्पादन उनको पुख्र्यौली पेशा हो । ८ जनाको परिवार उनले यही पेशाबाट धाने । छोराछोरीको पढाइ खर्च यही पनि पेशाबाट निकाले । १४ वर्षको उमेरदेखि आवद्ध उनी अझै पनि उत्तिकै उर्जाका साथ पेशामा संलग्न छन् । तर, परिवारका नयाँ सदस्य पेशप्रति त्यति चासो दिँदैनन् । त्यसो हुँदा पुख्र्यौैली पेशा नै लोप होलाकी भन्ने चिन्ताले उनलाई सताउन थालेको छ ।

 

नेपाल न्यूजसँगको सम्वादमा उनी भन्छन््,‘बाउबाजेले यहि काम गर्थे । मैले पनि यही सिँके । अझै पनि यही पेशमा आवद्ध छु । पहिला एउटा उत्पादनको ४० रुपैंया आउँथ्यो । अहिले बढेको छ । पहिले हिडेर उत्पादन बेच्थेँ । भक्तपुर, बनेपा र काठमाडौं डुल्थेँ । तर, अहिले अर्डर घरमै आउँछ । तर, नयाँ पुस्ताले पेशाप्रति खासै चासो दिँदैनन् ।’

 

पेशाप्रति नयाँ पुस्ताको आकर्षण घट्नमा थोरै आम्दानी मुख्य कारण रहेको पुर्णबहादुरको बुझाई छ । हुन त उनी दैनिक ५ वटासम्म नाङ्ग्लो बुन्न सक्छन् । एउटा नाङ्ग्लो २ सय ५० रुपैयाँमा बिक्छ । सबैगरी एक हजार दुई सय ५० रुपैयाँ उनको हातमा पर्छ । तर, बाँस खरिद गर्नु पर्ने हुँदा आधा रकम त्यसैमा सकिन्छ । बाँस नपाउने समस्या अर्कोतर्फ छ ।

 

उनी भन्छन्,‘पेशामा खासै फाइदा छैन । बाँस पाउन पनि निक्कै गाह्रो छ । एउटा बाँस लिन दिनभर हिँडेर सिस्नेरी, वेवर जस्ता ठाउँ पुग्नुपर्छ । फुर्सद लिएर बस्नुभन्दा काम नै गर्नु बेस । त्यही भएर काम छाड्न सकिएको छैन । सिजनको बेला चहीँ केही आम्दानी हुन्छ ।’

 

गोदावरी नपा–४ बडीखेलकै ३८ वर्षीय दुर्गाराज पहरी पनि पेशामा आवद्ध भएको ६ वर्षको उमेरदेखि हो । परिवार धान्न उनलाई यो पेशाले मात्रै पुग्दैन । सँगै उनी अरु व्यवसाय पनि गर्छन् । तर, सिजनका बेला भने उनी यही पेशामा केन्द्रीत हुन्छन् । डोको, नाङ्ग्लो, डालो, ढाकी जस्ता सामाग्री बुन्नमा उनको बिशेष दक्षता छ । तर, नयाँ पुस्ता पेशाप्रति आकर्षित नहुँदा उनलाई पनि खल्लो लाग्ने गरेको छ ।

 

उनी भन्छन्,‘पहिलेबाटै म यो पेशामा आवद्ध छु । परिवार यसैको आम्दानीमा निर्भर छ । सिजनको बेलामा यो काम गर्छु । अरुवेला अन्य काम गर्छु । पहिलको तुलनामा भाउ अलिकति बढेको छ । वजार व्यवस्थापन राम्रो छैन । व्यापारी सामाग्री लिन यहीँ आउँछन् । तर, नयाँ पुस्ताको पेशाप्रति खासै आकर्षण छैन । मैले चहीँ ६ वर्षको उमेरदेखि नै यो काम सिकेँ ।’

 

नयाँ पुस्ता पेशाप्रति आकर्षित नहुुनुमा दुखः धेरै तर, कमाई कम मुख्य कारण रहेको उनको बुझाई छ । बाँस खोज्न टाढाटाढा धाउनु पर्ने पेशा प्रति आकर्षण घुट्नको अर्को कारण हो । फुर्सदले बस्नुभन्दा काम गर्नु बेस भएको हुँदा मात्रै पेशालाई निरन्तरता दिएको उनी बताउँछन् ।
उनी भन्छन्,‘दुखः धेरै छ ।

 

बाँस खोज्नु प¥यो । गाँउमा बाँस पाईँदैन । जिल्ला बाहिरसम्म पुग्नुपर्छ । बाँसबाट धेरै समान बन्छन् । तर, हामीले नाङ्लो, डोको र डालो मात्रै बुन्छौं । नाङ्ग्लो सबैभन्दा विक्रि हुन्छ । वजार व्यवस्थापन राम्रो छैन् । मिहिनेत गरे अनुसारको पैसा आँउदैंन् । खानलाई मात्र ठिक्क हुन्छ । बालबच्चा पढाउन र अन्य खर्च धान्न पुग्दैन । घरमा बस्नुभन्दा केही गर्नु बेस । त्यसो हुँदा त्यसैले कामलाई निरन्तरता दिएको हुँ ।’

 

गोदावरीमा पहरीको घना बस्ती छ । उनीहरु सदियौंदेखि डोको, नाङ्ग्लो, डालो, थुन्छे जस्ता सामाग्री बुन्दै आएका छन् । उनीहरु खेतबारी कम छ । त्यसो हुँदा खेती किसानमा संलग्न पहरी समुदाय निक्कै कम छन् । बाँसको समस्या र बजार व्यवस्थापन राम्रो नभएकै कारण नयाँ पुस्ता पेशाप्रति आकर्षित नभएको गोदावारी नपा–४ बडीखेलकै स्थानीय बहादुर पहरी बताउँछन् ।

 

उनी भन्छन्,‘खेतिकिसान बाहेक यहि पहरीले गर्ने यही पेशा हो । वजार व्यवस्थापन राम्रो छैन् । प्रतिस्पर्धा उत्तिकै छ । बजारमा सहजै जान सक्ने अवस्था छैन । कमाई थोरै छ । यसको कमाईले घरपरिवार पाल्न पुदैन् । त्यसो हुँदा नयाँ पुस्ताले यो पेशालाई त्यति ध्यान दिएको पाइँदैन ।’

 

गाउँमा बाँस पाउन छाडेपछि पहरी समुदायले संरक्षण अभियान चलाए । बाँसको तामा काट्न बन्द गरे । संरक्षणकै लागि गोदावरीका पहरीले तामा नकाटेको वर्षौ भयो । तर, पनि बाँसको उत्पादन आशातित भएन । बाँसको अभावले पेशा नै संकटमा परेपछि संरक्षण अभियान सञ्चालन गरिएको गोदावरीकै स्थानीय लक्ष्मी पहरी बताउँछिन् ।

 

उनी भन्छिन्,‘ गाउँमा बासको अभाव भयो । संरक्षण अभियान चलायौं । बाँसको मुना काट्न बन्द ग¥यौं । मुना नै मासिएपछि बाँस कसरी पाइँन्छ ? छोराछोरी यो पेशा गर्दैनन् । मार्केट पनि पहिलेको जस्तो छैन । बाँसको पनि अभाव छ । अडर आउँछ । त्यही अनुसार काम गर्ने हो ।’

बैदेशिक रोजगारीको मोहले गोदावरीका पहरी बस्तिलाई पनि प्रभावित तुल्याएको छ । पुख्यौैली पेशालाई परिस्कृत गर्नु भन्दा पनि नयाँ पुस्ता बैदेशिक रोजागारमा जान लालायित देखिएका छन् । यसले पनि बासका सामाग्री उत्पादन गर्ने पेशा संकटमा परेको छ ।

 

पछिल्ला दिन गाउँमा डोको, भकारी, थुन्छे, डाली, नाङ्लो बुन्न दक्ष जनशक्ति नै भेटिन छाडेका छन् । गाउँमा शहरबाट आयातित प्लाष्टिकका सामाग्री यत्रतत्र छन् । पहरी समुदायको पुख्र्यौैैली पेशा संकटमा पर्नुको कारण यो पनि हो ।

 

नाङ्लो,डोको,डालो, थुन्से, मान्द्रोसँगै आल्ना, ¥याक जस्ता सामग्रीबिक्री गरीन्छ । बाँसको सर–सामान बनाउने सम्बन्धित अडर आएपछि उनीहरू बाँसको डिपोसम्म खरिद गर्नका लागि जाने गर्छन् । सुकेको बाँसले नाङ्ग्लो बनाउन अप्ठ्यारो हुने हुँदा हरियो बाँस नै खरिद गर्नुपर्ने हुन्छ ।

कसरी बनाईन्छ नाङ्ग्लो

बाँसको चोया चिरेर राखेपछि त्यसलाई घाम हेरेर १÷२ दिन सुकाउनु पर्छ, त्यसपछि त्यसलाई नाङ्ग्लो या ढाकी बनाउन पुनः भिजाउनु पर्छ । बनिसकेको नाङ्ग्लोलाई पुनः सुकाउनु पर्छ । त्यसपछि नाङ्ग्लोमा बिट हाल्न फेरी भिजाउनु पर्छ । र पुनः सुकाउनु पर्छ । मुख्यतः एउटा नाङ्ग्लो प्रक्रिया पु¥याएर बनाउन २ दिन जति लाग्छ, बुन्न अप्ठ्यारो नाङ्ग्लोलाई बेला–बेला भिजाउँदै तयार गर्नु पर्छ । फरक–फरक काम फरक फरक व्यक्तिले सम्हालेर बनाए भने अलिक चाडै बन्छ । एउटा बाँसबाट १० वटा जति नाङ्ग्लो र बिट बनाउन सकिन्छ ।
१ वटा बाँसको ३०० देखि ३५० सम्म पर्छ भने उक्त बाँसबाट ४ वटा सम्म सामान बन्छ । १ वटा नाङ्लोको १५० देखि २०० सम्म पर्छ