साल्ट ट्रेडिङ कर्पोरेशन नुनको विक्रीवितरणको लागि विशेष व्यवस्था गरेर स्थापना गरिएको कम्पनी हो । पहिला नुनको विक्रीवितरण त्यतिबेलाका साहु महाजनहरुले गर्ने गरेका थिए । व्यक्तिको हातमा नुनको विक्रीवितरण हुँदा मूल्यमा मनलाग्दी गर्ने, कृतिम अभाव सिर्जना गर्ने र दूर्गम जिल्लाहरुमा समान वितरण नहुने कारणले अभाव हुने गरेको थियो । नुन जस्तो अतिआवश्यक वस्तु व्यक्तिको मनोमानीले अभाव सिर्जना हुन थालेपछि साल्ट ट्रेडिङ कर्पोरेशन स्थापना गरिएको हो ।

तत्कालीन अवस्थामा नियन्त्रित रुपमा भइरहेको कारोबारमा देखिएको कृतिम अभाव, अवान्छित मूल्य गुणस्तरहीन नुनको विक्रीवितरणलाई हटाइ साल्ट ट्रेडिङ कर्पोरेशनले गुणस्तरयुक्त नुनको आपूर्ति व्यवस्थालाई व्यवस्थित, नियन्त्रित तथा उचित मूल्य र उपलब्धतालाई नियमित गरी आमउपभोक्तालाई उपलब्ध गराउदै आएको छ । साल्ट ट्रेडिङको स्थापना हुनु अगाडि नुनको लागि दूरदराजका मानिसहरुले चार÷पाँच दिन हिड्नुपथ्र्यो भने काठमाडौंका मानिसले समेत २÷३ दिन लगाउनुपथ्र्यो ।

साल्ट ट्रेडिङ कर्पोरेशनले नुन, चिनी, दाल, चामल, ग्याँस, रासानिक मललगायतका अत्यावश्यक वस्तुहरु सर्वसुलभ ढंगले उचित मूल्यमा विक्रीवितरण गर्दै आएको छ । काठमाडौंलगायत मोफसलका १ सय २० स्थानमा सामान ढुवानीको व्यवस्थासहित सुपथ मूल्य पसल स्थापना गरेर नुनलगायतका खाद्य सामग्री विक्रीवितरणको व्यवस्था मिलाइएको छ । खाद्य सामग्रीसँगै रासानिक मल आयात गरी विक्रीवितरण गर्ने, खाद्य उद्योग लिमिटेड सञ्चालन गरी सर्वसाधारण नेपाली जनतालाई राहतको अनुभूति गराउने ।

काठमाडौंका विभिन्न ठाउँमा स्टलहरु स्थापना गरी मा नून, चिनीलगायतका खाद्यवस्तुहरु उपभोक्ताहरुलाई सुपथ मूल्यमा उपलब्ध गराउने । निकासी, पैठारी र व्यापार प्रवद्र्धनको लागि स्वदेशी र विदेशी कम्पनीहरुसँग समन्वय गरी काम गर्ने । स्थापना भएको उद्योगहरुमा लगानी गर्ने । स्वदेशी तथा विदेशी खाद्य सामग्रीहरुको बजारीकरण गरी विक्रीवितरण गर्ने । हाम्रो शाखा कार्यालयहरु सबै प्रदेशमा रहेका छन् भने उपशाखाहरु दूरदराजका विभिन्न जिल्लाहरुमा रहेका छन् । संघ, प्रदेश र जिल्लामा ३१५ वटा शाखा, उपशाखा कार्यालयहरु स्थापना गरेका छौं । त्यस्तै उद्योगधन्दामा पनि साल्ट ट्रेडिङको लगानी रहेको थियो ।

गोरखकाली रबर उद्योगमा, बुटवल धागो कारखानालगायमा शेयर थियो । हाल लक्ष्मी सनराइज बैंक लिमिटेडमा हाम्रो शेयर लगानी छ । त्यस्तै सगरमाथा इन्स्योरेन्स कम्पनीमा पनि शेयर लगानी छ । त्योबाहेक हाम्रा इन्भेष्टमेन्ट कम्पनीहरु पनि छन् । अहिले ‘हामीले ढिके नुन, सिधे नुन, आयो नुन, जनशक्ति नुन, भानु नुन आदिको विक्री वितरण गर्दै आएका छौं । दुर्गम जिल्लाहरुमा नेपाल सरकारले ढुवानी अनुदानका कारण नुन नौ रुपैयाँमा नै वितरण गरिरहेका छौं । नेपाल सरकारबाट दुर्गम जिल्लाहरुको लागि मात्र नुनको ढुवानीमा अनुदान उपलब्ध हुने गरेको छ । ढिके नुन, सिधे नुन, आयो नुन, जनशक्ति नुन, भानु नुनको ढुवानीमा नेपाल सरकारले अनुदान दिएको हुन्छ । त्यो अनुदानमा दुर्गम जिल्लाहरुको लागि मात्रै भनेर वितरण गरिरहेका छौं ।

दुर्गम जिल्लामा नेपाल सरकारले ढुवानी अनुदान दिएको अवस्थामा नुनको भाउ प्रतिकेजी नौ रुपैयाँ कायम गरिएको छ । बाँकी साल्ट ट्रेडिङकै क्षति भइरहेको छ । नुनको गुणस्तर परीक्षणका लागि भारत सरकारबाट तोकिएको मापदण्डमा प्रयोगशालाबाट परीक्षण गरी विक्री वितरण गर्ने गरिएको छ । नेपालमा आयोडिन भएको गुणस्तरयुक्त नुनको सहज, सर्वसुलभ आपूर्ति तथा वितरणका सम्बन्धमा हामीले व्यवस्थित ढंगले काम गर्दै आएका छौं । यथार्थमा भन्नुपर्दा नेपालमा नुन प्याकिङ गर्नुअगाडि तोकिएको मापदण्ड अनुसार आयोडिन सही मात्रमा भएनभएको परीक्षण गरिन्छ ।

हामीले तयार पारेको प्रतिवेदन अनुसार करिव ८३ प्रतिशत घरपरिवारले आयोडिनयुक्त नुन प्रयोग गर्ने गरेको पाइएको छ । हामीसँग करिव ६ महिनाको लागि नुन स्टक छ । २०७२ सालको महाभूकम्पको समय र कोभिड १९ को महामारीमा पनि नुनको अभाव भएको थिएन । त्यस्तै जनस्वास्थ्यसँग जोडिएको आयोडिनको कमीबाट हुने रोगबाट बच्चको लागि यसले ठूलो सफलता प्राप्त गरेको छ । त्यस्तै नेपालमा विक्र वितरण हुने आयोडिनयुक्त नुन दक्षिण एशियामै सबैभन्दा सस्तो रहेको छ । दुर्गम क्षेत्रमा नुनसँग अन्य खाद्यवस्तु आपूर्तिको लागि नेपाल सरकारको सहयोग आवश्यकता रहेको छ । नेपाल सरकारपछि साल्ट ट्रेडिङको विक्री वितरण नै सबैभन्दा ठूलो हो । नेपाल सरकारको उत्तरदायित्वलाई हामीले साल्ट ट्रेडिङमार्फत जिम्मेवारी निर्वाह गरिराखेको हो ।

नुनको गुणस्तरको परिवार महाशाखा अन्तर्गत पोषण शाखाबाट नियमित अनुगमन गरिने छ । त्योसँगै वाणिज्य आपूर्ति तथा उपभोक्ता संरक्षण विभागबाट मूल्य, आपूर्ति, तौला, प्याकेजिङ्ग लेभल, उपभोग समयको अन्तिम मिति, कालो बजारी, स्टक आदिको पनि निरीक्षण गर्ने गरिएको छ । खाद्य प्रविधि तथा गुण नियन्त्रण विभागको नुनको आयोडिनको मात्रा सबै चेक गरिन्छ । आयोडिनको कमीले १९८५÷९६ मा गलगाँडको समस्या ४४ दशम २ प्रतिशत रहेकोमा २००७ सातमा आइपुग्दा ० दशमलब ४५ प्रतिशतमा रहेको अवस्था छ । अहिले भिजिबल–देखिने कन्ट्रोल लगभग निर्मूल भएको अवस्था छ । त्यस्तै नेपाल सरकारले सर्वे गरेअनुसार सन् २०१६ मा ९४ दशमलब ५ प्रतिशतमा आएको अवस्था छ । ९० दशमलव ७७ प्रतिशत घरपरिवारले आयोडिनयुक्त प्रयोग गरिरहेको अवस्था छ ।

त्यस्तै २०२२ मा ९८ प्रतिशत घरपरिवारल आयोडिनयुक्त नुन उपभोग गरिराखेको अवस्था छ । ९० प्रतिशतका लक्ष्य लिइएकोमा ९८ प्रतिशत पुगेको अवस्था छ । युनिसेफ र ग्लोबल आईडिया नेटवर्कबाट युनिसेफसँग गरेको सर्वेक्षणअनुसार नेपालको सबैभन्दा उत्कृष्ट भनिएको थियो । यसलाई हामीले सरकारले लिएको उद्देश्य भनिरहेका छौं । जिल्ला समन्वय समिति प्रतिनिधि, जिल्ला प्रशासन कार्यालय सीडीओ अथवा उहाँहरुको प्रतिनिधि, जिल्ला कर्पोरेशन कार्यालयमा कार्यरत कर्मचारीको प्रतिनिधि र नुन बुझेको समय जिल्ला अधिकारीबाट प्रमाणित भएपछि मात्रै ढुवानीकर्तालाई भुक्तानी दिने गरिएको छ । कतिपय दूर्गम ठाउँमा नुन नपुग्दा बिल बनाएर भुक्तानी गरिएको भनिएको छ ।

त्यसमा हाम्रो कुनैपनि हात रहँदैन । सम्बन्धित जिल्लाको सीडीओले मुचुल्का नउठाइकन हामीले भुक्तानी दिने चलन छैन । दूर्गम जिल्लामा विक्री वितरण प्रक्रिया पनि त्यहीं आधारमा हुन्छ । त्यसैगरी दूर्गम जिल्लामा ४० हजार ४ सय बोरा मात्रै रहेको छ । आर्थिक वर्ष २०८२÷८३ को लागि आयत भइसकेको अवस्था छ । कार्यक्रम कन्ट्रोलको विषयमा भन्नुपर्दा २०८०÷८१ मा सतप्रतिशत ढुवानी भएको अवस्था छ । त्यसकारण हामीले आयोडिनयुक्त नुनको गुणस्तर, ढुवानी र विक्री वितरणमा राम्रो सफल हासिल गरेका छौं भन्ने लाग्छ । (श्रेष्ठ, साल्ट ट्रेडिङ कर्पोरेशनकी अध्यक्ष हुन्)

http://stcnepal