काठमाडौँ। कोका–कोलाले क्रिएसनसँगको साझेदारीमा पशुपतिनाथ मन्दिर परिसर ‘सफा गरौं’ पहल सुरु गरेको छ । वर्षभरी निरन्तर चल्ने यो दिगो वातावरण संरक्षण अभियान महाशिवरात्रिअघि ११ फेब्रुअरी २०२६ मा उद्घाटन गरिएको थियो । यसमा दशलाखभन्दा बढी भक्तजन सहभागी हुने अपेक्षा गरिएको छ । पशुपति क्षेत्र विकास कोषले पनि यस पहललाई दृढ समर्थन गर्ने जनाएको छ ।

‘सफा गरौं’ अभियान महाशिवरात्रिको पाँच दिन पहिले र पाँच दिन पछिसम्म लगातार १० दिनसम्म चल्नेछ । यसले मन्दिरमा फोहोर व्यवस्थापन, सार्वजनिक सुरक्षा, सुरक्षित खानेपानीको पहुँच र पुनः प्रयोग गर्न सकिने (सर्कुलर इकोनोमी) अभ्यासलाई प्राथमिकता दिनेछ । यस कार्यका लागि ५०० भन्दा बढी स्वयंसेवक—विद्यार्थी, युवा, फोहोर संकलक र सामाजिक कामदारलाई मैदानमा सक्रिय गराइदैछ, जसले भक्तजनलाई सचेत राख्दै वातावरणीय अभ्यासको प्रवद्र्धन गर्नेछन् ।

उद्घाटन समारोहमा उपस्थितलाई सम्बोधन गर्दै, बोट्लर्स नेपाल लिमिटेडका प्रबन्ध निर्देशक श्री अजय कोनालेले भन्नुभयो, “बोट्लर्स नेपाल लिमिटेडमा हामी यो विश्वास गर्छौं कि वास्तविक प्रभाव तब मात्र देखिन्छ जब मानिसलाई केन्द्रमा राखिन्छ । सफाइ साथी, रिसाइक्लर, स्थानीय साझेदार र नगरपालिका निकायसँग नजिक रहेर काम गर्दा यो अवगत भयो कि यो परियोजनाले रिसाइक्लिङमा काम गर्ने मुख्य व्यक्तिहरूलाई सहयोग गर्छ र उनीहरू सशक्त हुँदा एभ्त् सामग्री संकलन, छुट्याउने र फेरि प्रयोग गर्ने सम्पूर्ण प्रक्रिया बलियो हुन्छ ।”

उहाँले अगाडि थप्नुभयो, बलियो रिसाइक्लिङ प्रणालीले स्थानीयस्तरमा आर्थिक अवसरको सिर्जना गर्छ, जीविकोपार्जनमा सहयोग पु¥याउँछ र जिम्मेवार उपभोगलाई प्रवद्र्धन गर्छ । यसले सकारात्मक व्यवसायिक वातावरण निर्माण गर्न पनि मद्दत गर्छ । ‘क्लाइमेट–स्मार्ट सिटीज’ जस्ता परियोजनाले भविष्यमा व्यवसायिक प्रगति र वातावरणीय जिम्मेवारी सँगसँगै अघि बढ्ने वातावरण बनाउँछन् ।”

त्यसैगरी कोका–कोला इन्डिया एन्ड साउथ वेस्ट एसियाकी वरिष्ठ निर्देशक (ईएसजी भ्यालु क्रिएसन एन्ड कमर्शियलाइजेसन) सलोनी गोयलले भन्नुभयो, “यस्ता ठूला सभा–समारोहहरूले फोहोर व्यवस्थापनमार्फत आगन्तुकका लागि सफा वातावरण सिर्जना गर्ने अवसर दिन्छन् । हाम्रो कार्यान्वयन साझेदार र स्थानीय अधिकारीहरूसँगको सहकार्यमा, हामी नेपालका महत्वपूर्ण सांस्कृतिक कार्यक्रमहरूमध्ये एकमा जिम्मेवार फोहोर सङ्कलन, छुट्याउने र नष्ट गर्ने काममा सहयोग गर्न पाउँदा गर्व महसुस गर्दैछौं । ३क्बाबन्बचबगल मार्फत हाम्रो मुख्य उद्देश्य साझा जिम्मेवारीको भावना प्रवद्र्धन गर्नु र वातावरणलाई सफा राख्न सक्ने दीगो र विस्तारयोग्य समाधानहरू सिर्जना गर्नु हो ।”

साथै उक्त अवसरमा बोल्दै पशुपति क्षेत्र विकास कोषका कार्यकारी निर्देशक सुभाषचन्द्र जोशीले क्रिएसनसँगको सहकार्यले पशुपति क्षेत्रमा सरसफाइ अभियानलाई महत्वपूर्ण सहयोग पुगेको बताउनु भयो । लाखौँ भक्तजन तथा पर्यटक आउने यस प्रमुख धार्मिक स्थलमा फोहोर व्यवस्थापन चुनौतीपूर्ण भए पनि सबै सरोकारवालाको सहकार्यबाट निरन्तर सरसफाइ कायम राख्न सफल भएको उल्लेख गर्नुभयो ।

त्यस्तै दीर्घकालीन योजनाबारे प्रकाश पार्दै क्रिएसनकी कार्यक्रम निर्देशक सुजाता कोइरालाले युनेस्को विश्व सम्पदा सूचीमा सूचीकृत पशुपतिनाथ मन्दिर क्षेत्रलाई स्वच्छ, स्वस्थ र मर्यादित बनाइराख्ने उद्देश्यले सञ्चालन गरिएको अभियानले दिगो सरसफाइ संस्कृतिको विकासमा महत्वपूर्ण योगदान पु¥याउने विश्वास व्यक्त गरिन् ।

यस पहलअन्तर्गत ठूला सार्वजनिक कार्यक्रममा दिगो अभ्यासलाई प्रवद्र्धन गर्न विभिन्न नयाँ उपायहरू अपनाइएको छ । उदाहरणका लागि रीसाइकल गरिएको मल्टि–लेयर प्लास्टिकबाट बनेको ‘सुरक्षा तथा आपतकालीन सहायता कक्ष’ले फोहोरलाई पुनःप्रयोग गरेर उपयोगी बनाउने उदाहरण प्रस्तुत गर्छ र भक्तजनलाई सेवा प्रदान गर्छ । मन्दिर परिसरका उपयुक्त स्थानमा राखिएका हाइड्रेशन स्टेशनहरूले भक्तजन, स्वयंसेवक तथा सुरक्षाकर्मीलाई सुरक्षित पिउने पानीको निरन्तर सुविधा उपलब्ध गराउँछन् ।

यस पहलले मैदानमा फोहोर सङ्कलन र छुट्याउने काममा अनौपचारिक कर्मचारीहरूलाई पनि संलग्न गराइएको छ । सहभागीहरूलाई उनीहरूको महत्त्वपूर्ण भूमिकाको सम्मान स्वरूप सुरक्षा सामग्री प्रदान गरिन्छ, जसले अर्थतन्त्रमा योगदान पु¥याउँछ । कार्यक्रमअघि र पछि सफाइ अभियानहरू सञ्चालन गरिन्छ, साथै फोहोर व्यवस्थापनको प्रभाव मापन गर्न प्रणालीगत अभिलेखन पनि गरिन्छ ।

वर्षभरि सञ्चालन हुने कार्यक्रममा ४० वटा रीसाइकल गरिएका बेन्च, ट्राइ–बिन, बोतल आकारका एभ्त् संकलन बिन तथा बागमती नदीमा दुई वटा फोहोर बूम जस्ता स्थायी पूर्वाधार स्थापना गरिएको छ । स्वयंसेवकहरूलाई भीड व्यवस्थापन, सचेतना अभियान र भक्तजनमा दिगो अभ्यास प्रवद्र्धन गर्ने कार्यमा सक्रिय बनाइएको छ ।

महाशिवरात्रि नेपालकै सबैभन्दा ठूलो वार्षिक धार्मिक पर्वमध्ये एक हो । त्यसैले यो दिगो सार्वजनिक कार्यक्रम व्यवस्थापनको राम्रो उदाहरण प्रस्तुत गर्ने महत्वपूर्ण अवसर पनि हो । वर्षभरि सञ्चालन हुने यस कार्यक्रमले केवल पर्वको समयमा मात्रै सीमित नरही फोहोरको दीर्घकालीन व्यवस्थापन गर्नेछ । साथै, आवश्यक पूर्वाधार विकास र दिगो अभ्यास स्थापना गर्दै सन् २०२६ भरि मन्दिर क्षेत्र र आसपासका समुदायलाई लाभ पु¥याउने लक्ष्य राखिएको छ ।